Hebzucht of onmacht?

Volgens onze minister van Financiën is de kredietcrisis in Amerika geboren uit een systeem van 'hebzucht, onverantwoorde risico's en perverse beloningen'.

Daar lijkt wat voor te zeggen, zeker als je naar het hebzuchtige karakter kijkt van lieden als Madoff. Madoff, een gerespecteerd en zeer gefortuneerd man, kon er geen genoeg van krijgen en wist $ 50 miljard te laten verdwijnen in een exclusief piramidespel.

Maar hoe kan zoiets toch gebeuren? Zitten de financiële waakhonden dan al jaren te slapen en hebben onze overheden van het schandaal rond Enron of de affaire Ahold dan echt niks geleerd? Het lijkt van niet, ook al worden we inmiddels doodgegooid met allerlei wettelijke regelingen die de financiële controle moeten vergroten. U, als klant van ons, en wij zelf hebben dan met name te maken met verscherpte regelgeving vanuit de Wet Toezicht Accountantsorganisaties, die helaas hoofdzakelijk veel extra werk en dus extra kosten voor u met zich meebrengen. Maar voorkom je daarmee onverkwikkelijke zaken als die zich bij de kredietcrisis hebben afgespeeld?

Blijkbaar niet. Overheden leren maar matig van het verleden en zijn slecht in staat wetgeving te maken die werkelijk beschermd tegen lieden die onverantwoorde risico's voor anderen nemen. Een mooi voorbeeld uit het verleden waar blijkbaar weinig van geleerd is: Nick Leeson en de teloorgang van de Barings Bank. Leeson is boos, hij eist gevangenisstraffen voor de blunderende banken (hij zat 6,5 jaar in de cel voor zijn malversaties), want volgens Leeson zijn de banken verantwoordelijk voor de financiële crisis, in het bijzonder de zakenbanken die 'subprime-gerelateerde schulden verpakten in exotische parels en deze doorverkochten. Ze hebben een decennium lang rücksichtslos gehandeld en daarbij alles en iedereen op het spel gezet,' schrijft Leeson.

Wie het echt goed zien zijn John Bird en John Fortune (The Long Johns) met een even briljante als komische analyse van de subprime-crisis, te vinden op YouTube (of zoekterm subprime john). Ik kan ze aanbevelen!

En wat doet de Nederlandse overheid? Waarschijnlijk hartelijk lachen om de sketch van The Long Johns en vervolgens meer controlerende wetgeving invoeren. De meest actuele in dit rijtje is de wet tegen witwassen en financiering van terrorisme. Deze wet komt er kort gezegd op neer dat wij als uw accountant of uw belastingadviseur een melding bij de overheid moeten doen als we denken dat u geld witwast (laten we het terrorisme maar even weglaten). Daarvan is door recente jurisprudentie eerder sprake dan u denkt en als wij een melding moeten doen is het ons wettelijk verboden dat aan u kenbaar te maken.

Het is goed dat er wetgeving is die witwassen en terrorisme moet voorkomen en het is ook logisch dat onze overheid de financiële adviseurs van dit land daar bij betrekt. Wij zitten het dichtst bij het vuur. Vergelijk het maar met de toegenomen veiligheid in woonwijken waar burgertoezicht is ingesteld.
Het frustrerende is evenwel dat het bestaande publieke opsporingsapparaat, zo blijkt al jaren, niet in staat is het juiste en effectieve toezicht te bieden. De overheid verkeert in onmacht om de financiële stromen in de wereld zo te reguleren dat sprake is van een stabiel en integer systeem.

Misschien ook niet verwonderlijk voor een overheid die zelf de wet niet zo nauw neemt. Een zeer recent voorbeeld: Buitenlandse Zaken bleek de huur voor huizen van ambassadepersoneel deels zwart en in strijd met lokale deviezenbepalingen op buitenlandse bankrekeningen te betalen. De formele reactie van BuZa was kort samen gevat: Inderdaad, dit kan eigenlijk niet, we stoppen ermee, maar we zullen dan wel niet meer zoveel mooie huizen kunnen vinden.

Wat een onmacht!